spss

- تعاريف و مفاهيم :

1-1- پنجره هاي نرم افزار

نرم افزار SPSS از پنجره هاي مختلف جهت ورود اطلاعات، ارائه نتايج محاسبات، برنامه نويسي و… استفاده ميكند كه ابتدا نگاهي به پركاربردترين اين پنجره ها خواهيم داشت.

الف) پنجره ورود داده ها (DATA):

اين پنجره كه ساختار ماتريسي دارد به منظور ورود و نگهداري داده ها مورد استفاده قرار مي گيرد. بخشي از اين پنجره را در شكل زير مشاهده مي كنيد.

شكل 1- بخشي از پنجره ورود اطلاعات

ب) پنجره خروجي (OUTPUT):

نتايج حاصل از محاسبات و انواع نمودارهاي توليد شده توسط برنامه در قالب اين پنجره ارائه مي شود . از اين پنجره براي نمايش اخطارهاي احتمالي نيز استفاده مي شود .

ج) پنجره دستورالعمل ها (SYNTAX) :

قابليتها و توانايي هاي نرم افزار SPSS علاوه بر منوها از طريق نوشتن دستورات نيز قابل دسترسي است . از پنجره اخير به منظور نوشتن اينگونه دستور العمل ها استفاده مي شود .

1-2- متغير (VARIABLE) :

هر متغير در محيط SPSS به يك مشخصه مورد مطالعه اطلاق مي گردد . به عنوان مثال براي مطالعه درآمد يك واحد تجاري يك متغير به نام درآمد بايد بكار گرفته شود و يا اينكه سن كارمندان نيز مي تواند يك متغير باشد .

در پنجره ورود داده ها هر ستوني از ماتريس داده ها متناظر با يك متغير است، نرمافزار بطور پيش فرض نام متغير ها را Var00001 و Var00002 و … در نظر مي گيرد كه شما ميتوانيد برحسب مورد اين نام ها را ويرايش و يا تعويض نماييد .

نكته :

1- نام متغير نمي تواند بيش از 8 كاراكتر را شامل شود .

2- نام يك متغير نمي تواند شامل فاصله باشد .

1-3- نمونه يا مورد (CASE) :

اقلام اطلاعاتي نگهداري شده در ارتباط با يك موضوع مورد مطالعه، يك نمونه يا يك CASE ناميده مي شود . به عنوان مثال براي نگهداري اطلاعات مربوط به در آمد يك دوره 30 روزه آنها را در قالب 30 نمونه يا30 case بكار مي گيريم . در ساختار ماتريسي SPSS هرسطر از جدول ماتريسي متناظر با يك case مي باشد . به عنوان مثال شكل زير ماتريس داده هائي با 3 متغير و 11 نمونه را نشان ميدهد.

شكل 2- مثالي از يك ماتريس داده

1-4- نماد قراردادي

براي ساده تر شدن متن ادامه نوشتار منوهاي تودر تو را بااستفاده از علامتَ/َ از يكديگر جدا نمائيم به عنوان مثال عبارت زير را در نظر بگيريد .

Analyze / Descriptive statistics / Descriptive

اين عبارت متناظر با انتخاب گزينهAnalyze ازمنوي افقي و انتخاب گزينه آمار توصيفي يعني Descriptive statisics از منوي آناليز و نهايتا انتخاب گزينه Descriptive از منوي عمودي دوم مي باشد .

2- ويرايش ،ذخيره و بازيابي اطلاعات

دراين بخش روشهاي اساسي مورد استفاده در ويرايش، ذخيره و بازيابي محتويات پنجره داده ها مورد اشاره قرار خواهند گرفت.

2-1- درج يك متغير جديد

براي درج يك متغير جديد بين دو متغير موجود مكان نما را به ستون مورد نظر منتقل نموده و گزينه Data / Insert variable را انتخاب مي كنيم . كليد از ميله ابزار نيز ميتواند براي همين منظور مورد استفاده قرار گيرد .

2-2- درج يك نمونه جديد

براي درج يك نمونه جديد از گزينه Data / Insert case يا كليد از ميله ابزاراستفاده مي كنيم.

2-3- مراجعه به نمونه خاص

براي مراجعه با يك نمونه يا يك سطر خاص از گزينه Data / Go to Case يا كليد استفاده مي شود.با انتخاب اين گزينه پنجره گفتگويي ظاهرمي شود (شكل 3) بايد در جعبه متن آن شماره سطر مورد نظر را وارد نموده و كليد OK را بزنيد .

شكل 3- پنجره گفتگوي مراجعه به يك نمونه خاص

2-4-حذف يك متغير

براي حذف يك متغير ابتدا با كليك كردن روي عنوان ستون كل ستون را علامت دار نموده و سپس با زدن كليد Delete از صفحه كليد ستون علامت دار شده حذف ميشود.

2-5-حذف يك نمونه

براي حذف يك نمونه ابتدا روي شماره سطر نمونه كليك كرده و پس از علامت دار نمودن سطر با زدن كليد Del سطر حذف مي شود.

2-6- برش،كپي و انتقال بخشي از داده ها

فرآيند كپي و انتقال دادها با استفاده از حافظه مشترك ويندوز انجام مي شود . براي اين منظور بايد ابتدا بخش مورد نظر داده ها علامت دار شود كه اين كار با Drag كردن بخشي از ماتريس داده ها صورت مي گيرد .

نكته –منظور از Drag كردن پائين نگه داشتن كليد سمت راست موس، حركت دادن موس و رها كردن كليد مي باشد . با اين عمل خانه هايي از ماتريس كه در حوزه Drag قرار داشتهاند علامت دار مي شود .

شكل 4- بخش علامت دار شده جدول داده ها

پس از علامت دار نمودن بخشي از پنجره داده ها آنها را مي توان به دو روش به حافظه مشترك (clipboard) منتقل كرد .در روش اول كه روش كپي است يك نسخه از محتويات علامت دار شده پنجره به حافظه مشترك كپي مي شود . براي اين منظور از گزينه Edit / Copy يا كليد دسترسي سريع Ctrl+C استفاده مي شود.

در روش دوم كه برش نام دارد اطلاعات علامت دار شده از محل جاري حذف به حافظه مشترك منتقل مي شود . براي اين منظور از گزينهcut Edit / يا كليد دسترسي سريع Ctrl+X استفاده مي شود .

دريافت اطلاعات كپي شده به حافظه مشترك با استفاده از گزينه Edit / Paste يا كليد دسترسي سريع Ctrl+V صورت مي گيرد . بنابراين پس از منتقل نمودن مكانما به محل مورد نظر با استفاده از گزينه فوق محتويات حافظه مشترك در محل جاري مكانما ثبت مي شود .

3- تعريف مشخصات يك متغير

براي تعريف مشخصات متغيرها ابتدا مكان نما را به ستون مربوط به متغير منتقل نموده و سپس گزينه Data / Difine Variable را انتخاب كنيد.

3-1 تغيير نام متغير

براي تغيير نام متغير در پنجره گفتگوي مربوط به اين گزينه بايد نام مورد نظر را در جعبه متن Variable Name وارد شود.

3-2-تعريف برچسب ها

براي تعيين برچسب متغير و مقادير آن از كليد Labels در اين پنجره گفتگو استفاده مي كنيم، كه با زدن اين كليد پنجره گفتگوي ذيل ظاهر خواهد شد.برچسب مربوط به متغير در جعبه متن Varieble Lable وارد مي گردد .

شكل 5- پنجره تعريف برچسب متغير و مقادير

براي برچسب دادن به مقادير متغيرها از چهارچوب Value Lable از اين پنجره گفتگو استفاده مي كنيم .فرض كنيد كه براي متغير “سطح سازماني“ عدد 1 معرف مدير عالي ، عدد 2 معرف مدير مياني و عدد 3 معرف كارمند عادي باشد . ابتدا در جعبه متن Value مقدار متغير مثلا 1 و در جعبه متن Value Lable بر چسب آن مثلا مدير عالي وارد مي گردد . با زدن كليد Add برچسب تعريف شده به فهرست برچسبها اضافه مي گردد . چنانچه پس از تعريف برچسب از كليد Add براي ثبت آن استفاده نشود هنگام خروج از اين پنجره با پيغام اخطاري مواجه خواهيد شد.

براي مشاهده برچسبهاي تعريف شده به جاي مقادير در پنجره داده ها، از گزينه

View / Value Lables استفاده مي كنيم . كليد از ميله ابزار نيز براي همين منظور مورد استفاده قرار مي گيرد .

3-3- تعريف مقياس متغير

متغير هاي مورد استفاده SPSS مي توانند در سه قالب “اندازه گيري“ ،“رتبه بندي“ و “اسمي“ مورد استفاده قرار گيرند . براي تعريف در هر يك از اين فايلها از پنجره گفتگويData / Define Varieble استفاده مي كنيم. در پنجره گفتگوي اين گزينه از چهارچوب Measorament براي اين منظور استفاده مي كنيم.

اسمي مثل جنس <= Nominal

رتبه بندي مثل رده سازماني <= Ordinal

اندازه گيري مثل نمره <= Scale

3-4- تعريف نوع متغيرها

براي تعريف نوع متغير از گزينه Data / Define Variable استفاده مي كنيم . در پنجره گفتگوي مربوط به اين گزينه كليد Type براي تعريف نوع متغير بكار گرفته مي شود . با زدن اين كليد پنجره گفتگوي ديگري ظاهر مي گردد كه شامل انواع متغيرهاي مورد استفاده SPSS است . اين متغير ها عبارتند از :

الف ) متغير هاي عددي (Numeric) :

از اين نوع متغير براي ذخيره سازي كليد اعداد استفاده مي شود . جعبه هاي متن Width و Decimal Places به ترتيب براي تغيير طول عدد و تعداد ارقام اعشاري بكار گرفته مي شود كه به صورت پيش فرض 8 رقم و 2 رقم اعشاري مي باشد .

ب ) جدا كننده هاي comma و Dot :

چنانچه اعداد مورد استفاده ، اعداد بزرگي باشند مي توان براي خواناتر نمودن متن از جدا كننده هاي سه رقمي براي نمايش اعداد استفاده نمود .

ج ) نماي علمي (scientific notation) :

با انتخاب اين نوع داده ارقام با نماي علمي نمايش داده مي شود .

3+E 1=1000

د) داده هاي زمان يا معرف تاريخ (Date) :

اين نوع داده به شما اجازه مي دهد تا اطلاعات معرف زمان يا تاريخ را به شكلهاي متنوعي ذخيره نمائيد.

ه ) داده هاي نوع دلار (Dollar) :

داده هاي نوع دلار براي نمايش ارقام پولي بر حسب واحد دلار استفاده مي شود .

ز ) ساير واحدهاي مالي (Custom Currency )

داده هاي نوع custom currency مي تواند براي ذخيره سازي اطلاعات مالي البته به جز دلار مورد استفاده قرار گيرد . تفاوت اين نوع داده با داده عددي اين است كه از تعداد ارقام بيشتري برخوردار است .

ح ) دادهاي حرفي يا رشته اي (string ) :

همانطور كه از نام اين نوع داده پيداست از آن براي ذخيره سازي رشته اي از حروف مثل نام و نام خانوادگي كارمندان استفاده مي شود .

3-4-- تعريف داده هاي گم شده (فراموش شده)

داده هاي فراموش شده مي توانند به شكلهاي مختلفي صورت گيرند . ساده ترين راه عدم ورود اطلاعات است . به عنوان مثال در يك پرسشنامه توزيع شده يك سؤال بدون پاسخ باشد خانه متناظر با آن سؤال در ماتريس داده ها خالي باقي مي ماند . كه در اين صورت توسط نرم افزار SPSS يك علامت “.” (Dot) در اين خانه درج مي گردد . اينگونه داده هاي فراموش شده را داده فراموش شده سيستمي مي نامند .

راه دوم تعريف داده هاي فراموش شده استفاده از گزينه Dat/Define Variable است. با انتخاب اين گزينه و زدن كليد Missing Values از پنجره گفتگوي اين گزينه اجازه تعريف داده هاي فراموش شده به كاربر داده ميشود .

شكل 6- پنجره گفتگوي تعريف داده هاي گم شده

در پنجره گفتگوي تعريف داده هاي فراموش شده ( شكل 6) موارد ذيل را ميتوان تعريف نمود:

الف ) Discrete Missing Values

با انتخاب اين گزينه تنها داده هاي فراموش شده سيستمي قابل استفاده هستند.

ب ) Discrete Missing Values :

با انتخاب اين گزينه مجاز هستيد حد اكثر سه عدد متفاوت را به عنوان داده فراموش شده معرفي كنيد به عنوان مثال شما ممكن است سؤالاتي از پرسشنامه كه پاسخ داده نشده است را با عدد صفر مشخص كنيد . در اين صورت از اين گزينه به عنوان تعريف يك داده گم شده استفاده مي كنيم .

ج )Range of Missing Values :

با استفاده از گزينه مي توان مجموعه اعدادي واقع بين حد پائين (lower) و حد بالا(upper) را به عنوان اعداد فراموش شده قرار داد .

د ) Range plus one discrcte missing value :

اين گزينه تركيبي از دو گزينه قبل را براي تعريف داده هاي فراموش شده مورد استفاده قرار مي دهد .